تبلیغات
ایران آذربایجانی تورکجه سینین ادبیات اوتاغی - مطالب شهریور 1391
ایران آذربایجانی تورکجه سینین ادبیات اوتاغی
یاشاسین آذربایجان

قونو سلاخلانجی

سلاخلانج

باغلانتیلار

اؤزل یارپاقلار‌

← وبلاق گؤروشلری

  • گؤروشلرین هامیسی :
  • بو گون گؤروشلر :
  • دوننکی گؤروشلر :
  • بو آی گؤروشلر :
  • قاباق آی گؤرو‌شلر :
  • یازارلارین سایی :
  • یازیلارین هامیسی‌نین سایی :
  • سون گؤروش :
  • سون دیَیشمه :

لینکلر‌

سۇال جۆمله‌‌سی

سۇال جۆمله‌‌سی

بیر شئیی اؤیرنمک، دقیقلشدیرمک و یا یئنی معلومات آلماق مقصدیله ایشله‌دیلن جۆمله‌‌لره سۇال جۆمله‌‌سی دئییلیر.

اگر نقلی جۆمله‌‌لر واسطه‌‌سیله دانیشان شخص مۆساهیبینه معلومات وئریر، بیر معلومات اؤتورورسه، سۇال جۆمله‌‌لری دینله‌یه‌نین فیکرینی بیلمک، اوْندان معلومات آلماق، اوْنون کؤمگی ایله معلوماتینی دقیقلشدیرمک، زنگینلشدیرمک مقصدی داشیییر. مثلا:

- کیمسینیز، هارا گئدیرسینیز؟

- ائلچیگیک، سۇلطانین یانینا گئدیریک.

- بۇ زنن خایلاغی دا ائلچیدیر؟

- اوْ زنن اۇزون حسنین آناسیدیر. اوْنا باش ایمه‌لیسن، آغایی-باشچی. (ف. کریمزاده)

سۇال جۆمله‌‌لری اینتوْناسییانین، سۇال عوضلیکلری‌نین و سۇال اداتلاری‌نین کؤمگی ایله قۇرولور.

اینتوْناسییا سۇال معناسی یارادان ان اۇنیوئرسال واسطه‌‌دیر. سۇال جۆمله‌لری‌نین بیر قیسمی باشقا هئچ بیر واسطه‌‌ اوْلمادان، یالنیز اینتوْناسییانین کؤمگی ایله یارانیر. بۇ جۆر سۇال جۆمله‌‌لری اؤز ستروکتورونا گؤره نقلی جۆمله‌‌لره چوْخ یاخیندیر. یالنیز خبرین سوْن هئجاسی‌نین بیر قدر اۇزون تلفّوظو ایله بۇ نؤو سۇال جۆمله‌‌لری نقلی جۆمله‌‌لردن فرقله‌نیر؛ مس.: اشرفین باجیسیدیر. - اشرفین باجیسیدیر؟ ائوه گئدیرسن. - ائوه گئدیرسن؟ اوْخوماق ایسته‌ییرسینیز. - اوْخوماق ایسته‌ییرسینیز؟ کنده گئدیریک. - کنده گئدیریک؟ و س.

بئله‌لیکله، جۆمله‌‌ده هئچ بیر دیَیشیکلیک ائتمه‌دن، یالنیز خبرین سوْن هئجاسینی بیر قدر اۇزون تلفّوظ ائتمکله نقلی جۆمله‌‌نی سۇال جۆمله‌‌سینه چئویرمک اوْلور. سؤز سێراسی اوْلدوغو کیمی قالیر و حتی منطیقی وۇرغونون اؤز یئرینی دیَیشمه‌سی ده بۇنا مانع اوْلا بیلمیر؛ مس.: سیز اۇنیوئرسیتئتده اوْخویورسونوز؟ سیز اۇنیوئرسیتئتده اوْخویورسونوز؟ سیز اۇنیوئرسیتئتده اوْخویورسونوز؟

قئید. جانلی دانیشیق دیلینده، خۆصوصن قرب قروپو شیوه‌لرینده (کلبه‌جر، لاچین، قۇبادلی و س. ) بۇ جۆر سۇال جۆمله‌سی‌نین یارانماسی اۆچون هئجا اۇزانماسی باشقا سؤزلرین، حتی اداتلارین دا اۆزرینه دۆشه بیلیر؛ مس.: گئنه کنده گئدیرسن؟ کنده ده گئدیرسن؟

اینتوْناسییا ایله قۇرولان سۇال جۆمله‌‌لرینه -مێ (-می، -مۇ، -مۆ) شکیلچیسینی آرتیرماق اوْلور؛ مس.: کنده گئدیرسن؟ - کنده گئدیرسنمی؟ اشرفین باجیسیدیر؟ - اشرفین باجیسیدیرمی؟ و س. بۇ زامان آرتیق خبرین سوْن هئجاسی‌نین اۇزون تلفّوظونه احتیاج قالمیر.

سۇال جۆمله‌لری‌نین یارانماسیندا باشقا قرامماتیک واسطه‌‌لر (اداتلار، سۇال عوضلیکلری) ایشتیراک ائتدیکده اینتوْناسییانین یۆکو خئیلی آزالمیش اوْلور. بۇ جۆر حاللاردا ان فعال مؤوقئیی عوضلیکلر اؤز اۆزرینه گؤتورور و سۇال جۆمله‌لری‌نین فوْرمالاشماسیندا سۇال عوضلیکلری مۆهوم روْل اوْیناییر.

بۆتون سۇال عوضلیکلری سۇال جۆمله‌لری‌نین یارانماسینا سبب اوْلور؛ مس.: بس ایندی قێزینیز هارادادیر؟ (ای.افندییئو) آدینیز نه دیر؟ اوْنلار بۇرادا نه ایش گؤره بیلرلر؟ (ای.افندییئو) مۇغاملاردان هانسینی بیلیرسینیز؟ (ای.افندییئو) بۇ گۆن نه ایله مشغول اوْلدونوز؟ (ای.افندییئو) یاخشی، آنا، ایندی نه واخت گئدیرسن؟ (ای.افندییئو) سحر ساعت نئچه‌ده شهره گئده‌جکسینیز؟ (ای.افندییئو)

سۇال عوضلیکلری بعضا سۇال اداتلاری ایله بیرگه چێخیش ائدیر و بئله حاللاردا سۇال معناسی گۆجلنمکله یاناشی، علاوه‌‌ معنا چالارلاری دا یارانیر؛ مس.: داها بس دَ‌ییرمان نه اۆچوندور؟ بس سن نه اۆچون اوْ چاغاجان یاتمامیشدین؟ نییه اینجیگیرم کی؟ گؤره‌سن، دَ‌ییرمانچی مۇسا بۇ ساعت نه ائدیر؟ یاخشی، خئییر ایشین تقسیرکاری کیمدیر؟ پهلوانی مغلوب ائتمه‌یه نه وار کی؟ صدر بۇنا نییه اعتراض ائدیر کی؟ بس دَ‌ییرمانین کؤهنه بیناسی نه اوْلسون؟ یاخشی، بس ایندی نئیله‌یک؟ نه معناسی وار ایدی کی؟ آی خالا، آخی بۇ بینوا اوْن چیی یۇمورتانی نئجه ایچسین؟ بس آتاسی بیر اوْ قدر پۇلو کیمین اۆچون قازانیر؟ بس اوْرادا نه یئییرسینیز؟ بس نه اۆچون فیرنگیز هئچ منه دئمه‌ییب؟ و س. (ای.افندییئودن)

بۇ جۆمله‌‌لرده‌کی بس، کی اداتلاری تاکید، آخی، مگر اداتلاری، یاخشی، گؤره‌سن موْدال سؤزلری تعجب و س. بیلدیریر، سۇال معناسینی گۆجلندیریر. سۇال معناسی‌نین یارانماسیندا سۇال اداتلاری‌نین و بعزی موْدال سؤزلرین روْلونو اؤیرنمک اۆچون آشاغیداکی جۆمله‌‌لره دقت یئتیرک:

سنین اۆچون بۇرادا چوْخ چتین کئچمیر کی؟ بلکه، منه آجیغین تۇتدوغو اۆچون بئله دئییرسن؟ بیر یئرین-زادین یارالانماییب کی؟ قوْرخوب ائله‌مه‌دین کی؟ سیز بیر ده اوْرا قاییتمایاجاقسینیز کی؟ مگر نازخانیم باجی تک یاشاییر؟ (ای.افندییئودن)

بیرینجی جۆمله‌‌ده سۇال معناسی کی اداتی‌نین و اینتوْناسییانین کؤمگی ایله یارانمیشدیر. همین جۆمله‌‌نی نقلی جۆمله‌‌ کیمی تلفّوظ ائدک: سنین اۆچون بۇرادا چوْخ چتین کئچمیر. گؤروندویو کیمی، بۇ زامان کی اداتینی آتماق لازیم گلیر؛ لاکین تعجب مقامیندا کی اداتینی ساخلاماق دا اوْلار: (نییه ائله دئییرسن؟) سنین اۆچون بۇرادا چوْخ چتین کئچمیر کی... همین جۆمله‌‌نی تسدیق جۆمله‌‌ شکلینه سالاق: سنین اۆچون بۇرادا چوْخ چتین کئچیر؟ سنین اۆچون بۇرادا چوْخ چتین کئچیر کی؟ کی اداتی اوْلمادیقدا کئچیر سؤزونون سوْن هئجاسی، کی اداتی اوْلدوقدا ادات اؤزو اۇزون تلفّوظ اوْلونور. آیدین اوْلور کی، اینکار جۆمله‌‌لرده سۇال معناسی‌نین یارانماسی اۆچون لازیم اوْلان فاصیله‌نی زامان شکیلچیسی -اێر آلیر. لاکین اینکار شکیلچیسی ایله بیرلیکده همین جۆمله‌‌نی نقلی جۆمله‌‌ کیمی ده تلفّوظ ائتمک اوْلار: سنین اۆچون چوْخ چتین کئچمیر کی. (نییه گیلئیله‌نیرسن؟) آیدین حیسس اوْلونور کی، بۇرادا فرقی یئنه اینتوْناسییا یارادیر: نقلی جۆمله‌‌لرده خبرله ادات آشاغی توْنلا، سرعتله تلفّوظ ائدیلدیگی حالدا، سۇال جۆمله‌‌لرینده اوْنلارین آراسیندا نیسبتن آرتیق فاصیله اوْلور و اداتین منطیقی وۇرغو ایله تلفّوظو حیسس اوْلونور.

بلکه، منه آجیغین تۇتدوغو اۆچون بئله دئییرسن؟ - جۆمله‌‌سیندن بلکه موْدال سؤزونو آتساق، خبرین سوْن هئجاسی اۇزون تلفّوظ ائدیلمه‌لیدیر. مگر نازخانیم باجی تک یاشاییر؟ جۆمله‌‌سیندن مگر اداتینی آتدیقدا دا خبرین سوْن هئجاسی اۇزون تلفّوظ ائدیلمه‌لیدیر. سۇال معناسی‌نین فوْرمالاشماسی اۆچون لازیم اوْلان فاصیله‌نی بلکه، مگر سؤزلری آلیر. بۇ جۆر جۆمله‌‌لر اینتوْناسییا ایله قۇرولان سۇال جۆمله‌‌لرینه چوْخ یاخیندیر و سۇال معناسی همین سعزلرین کؤمگی ایله یارانیر. هئچ شۆبهه‌سیز، بۇ حالدا منطیقی وۇرغونون سوْن سؤزلره دۆشدویونو ده اۇنوتمامالیییق.

سۇال شکیلچیسی -مێ (-می، -مۇ، -مۆ) (بۇنا سۇال اداتی دا دئییلیر) سؤزلرین سوْنونا آرتیریلاراق، مۆستقیل سۇال معناسی‌نین یارانماسینا سبب اوْلور؛ مس.: چای قوْیموشوق، سنه ده گتیریممی؟ بیزیم قێزلار نئجه، خوْشونوزا گلیرمی؟ نه اوْلدو، بَییم، فیکیرلشدینمی؟ هه... گؤر هئچ آغلیما گلیرمی؟ ائوینیزدن مکتوب آلیرسانمی. (ای.افندییئودن)

سۇال عوضلیکلری ایله سۇال شکیلچیلری‌نین یاراتدیغی سۇال معنالاریندا فرق وار. سۇال جۆمله‌‌سی سۇال عوضلیکلری‌نین کؤمگی ایله فوْرمالاشدیقدا سۇال معناسی جۆمله‌‌نین عۆمومی مظمونو ایله باغلی اوْلور و بۇنا گؤره ده یئنی اینفوْرماسییا وئرن جاواب جۆمله‌‌سینه احتیاج اوْلور؛ مس.:

- منیم شئیلریمی هارا آپاریبسان؟

- تزه منزیله. (بئش .بابانلی)

- گلن کیمدیر، ه؟

- اوْ قوْشاتخاندیر، اوْ ادعاسی یئره-گؤیه سێغمایان معاریف مۆدیری. (م. ایبراهیموْو)

گؤروندویو کیمی، هر ایکی مثالدا مۆساهیبلردن ایکینجیسی سۇالا یئنی اینفوْرماسییا وئرن جۆمله‌‌ ایله جاواب وئرمه‌لی اوْلموشدور. سۇال شکیلچیلی جۆمله‌‌لرده ایسه بۆتون اینفوْرماسییا سۇال جۆمله‌سی‌نین اؤزونده اوْلور؛ سۇال وئرن شخصین مقصدی اینفوْرماسییانی دقیقلشدیرمکدیر. اوْدور کی، بۇ جۆر سۇاللارین جاوابی عادتا قێسا اوْلور؛ بلی، یوْخ، خئیر، هه، اصلا، البته‌‌ و س. کیمی سؤزلردن عبارت اوْلور؛ مس.: کنده گئده‌جکسنمی؟ سۇالینا وضعیتدن آسیلی اوْلاراق، بلی، یوْخ، هه، البته‌‌، سؤزسوز، شۆبهه‌سیز و س. سؤزلرله قێسا جاواب وئرمک اوْلار. دانیشانین مقصدیندن، ایسته‌ییندن، حادثه‌‌یه مۆناسیبتیندن آسیلی اوْلاراق، بۇ جۆر قێسا جاوابلا یاناشی، تام جاواب دا وئریله بیلر:

- اۇزاقدامی یاشاییرسینیز؟

- خئیر، ائویمیز لاپ یوْلونوزون اۆستونده‌دیر. (بئش .بابانلی)

-مێ (-می،-مۇ،-مۆ) شکیلچیلی سۇال جۆمله‌‌لرینده مۆساهیبین جاوابی تامامیله گؤزله‌نیلمز ده اوْلا بیلر. بۇ جۆر حاللاردا سۇالا جۆت ترکیبلی و یا تک ترکیبلی جۆمله‌‌لرله جاواب وئرمک مۆمکوندور؛ مس.:

- منیم اۆزوم پاییمی گتیرمیسنمی؟

- کؤنلو بالیق ایسته‌یه‌نین قۇیروغو سۇدا گرک. (بئش . بابانلی)

قئید ائتدیگیمیز شکیلچی‌نین ایشتیراکی ایله فوْرمالاشان سۇال جۆمله‌‌لری اینتوْناسییا ایله قۇرولان جۆمله‌‌لره چوْخ یاخیندیر. شکیلچینی ایختیسار ائتمکله خبرین سوْن هئجاسی‌نین اۇزون تلفّوظوندن ایستیفاده ائتمک و یا اۇزانما اۆچون لازیم اوْلان واختی بۇ شکیلچی ایله دوْلدورماق مۆمکوندور؛ مس.: وۆقار! سنسن، اوْغول؟ یاخشی کینوْدور؟ سن یئنه گلدین؟ اوْن بیر تامامدیر؟ آتانیز یوْخدور؟ سیز ده معزونیته چێخیرسینیز؟ آلاگؤزو گؤرمه‌دین؟ راستینا چێخمادی؟ منم. تانیمادین؟ (بئش .بابانلیدان)

بۇ جۆر مثاللاردا خبرین سوْن هئجاسی‌نین فرقلی تلفّوظونو -مێ (-می،-مۇ،-مۆ) شکیلچیسی ایله آرادان قالدیرماق و سۇال معناسینی ساخلاماق مۆمکوندور: وۆقار؟ سنسنمی، اوْغول؟ یاخشی کینوْدورمو؟ سن یئنه گلدینمی؟ و س.

مۆرککب جۆمله‌‌لرده ده سۇال معناسی عینی واسطه‌‌لرله فوْرمالاشیر؛ مس.: سنه نه دۆشوب کی، یالانچی وعدلره آلدانیب باشینی جنجل بیر ایشه قاریشدیریرسان؟ سیزه دئمیشم، من هاردا اوْخویورام؟ (بئش .بابانلی) بس نه جۆر اوْلور کی، سیز منی پنجره‌دن ایشه گئدن گؤرورسونوز، آمما من سیزی هر دفعه‌‌ گلیب لابوْراتوْرییادا تاپیرام؟ (بئش .بابانلی) ائله بیلیرسن کی، گۆنشلی سنین خئیرینه چالیشیر، سنه جانی یانیر؟ (بئش .بابانلی)

سۇال جۆمله‌لری‌نین اۆسلوبی ایمکانلاری گئنیشدیر. هم اینتوْناسییا ایله، هم ده اداتلارین ایشتیراکی ایله قۇرولان سۇال جۆمله‌‌لرینده مۆختلیف موْدال مۆناسیبتلر ایفاده اوْلونور.

سۇال جۆمله‌لری‌نین بیر قیسمی جاواب آلماق مقصدیله دئییل، تسدیق و یا اینکار فیکری داها ائموْسیوْنال شکیلده ایفاده ائتمک اۆچون ایشله‌دیلیر. بۇ جۆر جۆمله‌‌لر ریتوْریک سۇال جۆمله‌‌لری آدلاندیریلیر. ریتوْریک سۇال جۆمله‌‌لریندن پۇبلیسیستیک دیلده داها چوْخ ایستیفاده اوْلونور. لاکین بدیی دیلده ده اوْنلارین روْلو بؤیوکدور؛ مثلا: سۇلطان امیرلی ائوله‌نیب، لاپ یاخشی ائله‌ییب! مگر داشدیر، دمیردیر سۇلطان امیرلی؟ اینسان دئییلمی؟ سئوه بیلمزمی؟ سئویله بیلمزمی؟ تکلیگین عذاب-اذیتینی آزمی چکیب، سۇبایلیغین محرومیتلرینی آزمی گؤروب کی، بۇندان سوْنرا دا گؤرسون؟. . (ای.حسینوْو)

بۇ جۆر سۇال جۆمله‌‌لری مظمونجا نقلی جۆمله‌‌لره چوْخ یاخیندیر و دوْلایی یوْللا حؤکم ایفاده ائدیر: سۇلطان امیرلی داش دئییل، دیوار دئییل. اینساندیر. سئوه بیلر و س.

ریتوْریک سۇال جۆمله‌لری‌نین سوْنوندا اکثرن سۇال ایشاره‌سی، بعضا بیرلیکده سۇال و نیدا ایشاره‌لری قوْیولور.

وزیرین گۆلجماللا صؤحبتی

وزیرین گۆلجماللا صؤحبتی

– قێزیم، سؤیله نه دیر بۇ ماجرالر؟

سنین حاقیندا بلکه ایفتیرالر؟

چکینمه، دوْغروسون سؤیله، اؤزون سن،

بۇ چیرکین ماجرانین لاپ دۆزون سن.

قبول ائیله نصیحت، ائیله باور1،

من اوْللام دار گۆنونده یارو یاور.

سنی شاهین گؤزونده ائیله‌مک پاک،

بۇ پیرین بوْرجودور، گل اوْلما شککاک.

بَیانه گلدی اوْل دم پاک تینت،

دئدی: – لازیم دئییلدیر بۇنجا میننت،

فسادو فیتنه‌یه بیگانه‌یم من.

گۆناهسیز مهو اوْلان پروانه‌یم من!

الیمدن چێخمامیش هئچ بیر جینایت،

دیلیمدن گؤرمه‌میش کیمسه خیانت،

اگر سۇلطان دۆشوبدور بدگومانه،

گلر بیر گۆن سؤزون سؤیلر زمانه.

دئدی: – بۇنلار تمام افسانه سؤزلر،

نجاته یوْخ گۆمان، بیگانه سؤزلر.

اگر ایستر ایسن تاپماق نجاتی،

خلاص ائتمک خطردن سن حیاتی،

قبول ائیله سؤزوم، اوْلما اینادکار،

سلاهی-مصلحتدیر، بؤیله رفتار.

خبر گؤندر کی، سۇلطان دعوت ائتسین،

سنینله بیر اوْتاقدا صؤحبت ائتسین.

اوْنا سؤیله کی: “منده یوْخدو تقسیر،

خیانت باش وئریبسه، سن مۆقسسیر.

سارایا دعوت ائتدین بختییاری،

اله آلدی اوْ دا کۆللی ایختییاری.

گؤروب آزاد اؤزون اوْ، جانه گلدی.

صفایی-نشه‌سی تۇغیانه گلدی.

منه عشقی-محبتدن دانیشدی.

وۆصالیمچون اوْدا یاندی، آلیشدی،

منه ائلانی-عشق ائتدی بۇ اوْغلان،

__________

1 اینانماق

کی، ایستردی اوْلا تختینده سۇلطان.

سنی قتله جسارت ائتمیش ایدی،

بۇ قصد ایله سرایه گئتمیش ایدی”.

وزیرین سؤزلریندن گۆلجمالین،

وۆجودی تیتره‌دی، اوْل خوْش خیسالین،

دئدی: – بۇنلار تمامن ایفتیرادیر،

گۆناهسیز بیر اسیره نه روادیر؟

دئدی: – بۇنجا ایناده اوْلما مایل،

اوْلارسان بختییارلا سن ده ضاییل.

ایناده اۇیما سن، گل اوْلما بدنام،

نه لازیم مهو اوْلا سن تک گۆل اندام.

نهایت اوْلدو نایل مقصده اوْل،

تاپیب اوْ گۆلجمالین قلبینه یوْل،

نه کیم، اؤیرتمیش ایدی اوْل سیتمکار،

گلیب خاتون حۆضوره ائتدی ایختار.

“وزیر دئدی کی: - ائی سۇلطانی-کامیل!”

“اوْنون قتلینده اصلا اوْلما قافیل!”

“حقیقت سنه ظاهر اوْلدو احوال”،

“نه دیر قێلماق دخی تسدیق ائهمال؟”

“اوْنا لاییق یئتیشسین قوْی جزای”

“کی، عیبرت اوْلا هر بیر ناسزای”.

شرارت ائیله‌دی سۇلطانه تعسیر،

دئدی: - گؤرمک گرک بۇ یوْلدا تدبیر،

سالین زیندانه، یاتسین قوْی سوْن آخشام.

صاباح قتلی اۆچون وئررم سرانجام.

و سۇلطان امرینی ائدینجه ایتمام،

گۆنش باتدی و اوْلدو وختی-آخشام.

اوْنو آپاردیلار زیندانه اوْل دم،

یئنه باغلادیلار زنجیره مؤحکم.

صمد وۇرغونا

صمد وۇرغونا

سن تلسمه‌دین

قوْی نغمه دئمه‌یه بۆلبول تلسسین،

گزدیگی، گؤردویو اۆچ آیدیر، شاعر.

سنین کی، کۆکره‌ین ایلهامین، سسین

مجرایا سێغمایان بیر چایدیر، شاعر.

کؤنلو قار گزنلر تلسسین داغا،

داغین تلسمه‌سی، منجه، عبثدیر.

دنیزلر جان آتسین عمّان اوْلماغا،

عمّانین اؤز سۇیو اؤزونه بسدیر...

قلبین اوْد گزمه‌دی شاختا کسنده،

سؤیله‌دین هر فصلین اؤز عالمی وار.

دئدین تلسسن ده، تلسمه‌سن ده

یئنه اؤز واختیندا گله‌جک باهار.

گاه اوْلدو اوْیلاغین گؤیزن داغی،

سؤزونله آچیلدی آیین قاباغی.

اصل بایرامینی بایرامقاباغی

- ائله‌دی گؤرنده گؤزللر سنی.

سازینا واقیفین سسیمی گلدی،

سسیندن باهارین نسیمی گلدی.

آلقیشا فۆضولی، نسیمی گلدی،

عشقه گتیرنده قزللر سنی.

گاه سینن کۆر اوْلدو کۆر قێراغیندا،

قافقازلا تن دۇردون قافقاز داغیندا.

مۇغاندان قاییدیب ایش اوْتاغیندا

"مۇغان"اێ یازاندا تلسمه‌دین سن.

تله‌سن آتلیلار یوْلدا قالاجاق،

آراملا گئدنلر چوْخ گئتدی آنجاق.

گؤرمه‌یه تلسدی سنی باغچا-باغ،

بنؤوشه اۆزنده تلسمه‌دین سن.

صنعتین آغ گۆنو اۆزونه دۆشدو،

ائللر صؤحبتینه، سؤزونه دۆشدو.

جئیرانلار ملشیب ایزینه دۆشدو،

جئیرانی گزنده تلسمه‌دین سن.

بۇ گۆن اللی یاشا قوْیورسان قدم،

معنالی کئچرسه یاش، کئچسین، نه قم...

بیر واخت دا گله‌جک، دئیه‌جک قلم:

عؤمرونون یۆزونده تلسمه‌دین سن.

12 مای 1956

کوفه‌نین تعریفی

کوفه‌نین تعریفی 
باغداددان سونرا دا سن کوفه‌یه گئت، 
کوفه‌نی سعادت تورپاغی زنن ائت، 
کوفه‌یه گیریرکن اولجه، شکسیز، 
دؤرد آرخ گوره‌جکسن اورادا تمیز. 
کوفه‌لی دوشونسه عدالت، شرف، 
هورمتله باخاجاق باغدادا طرف. 
بیر شهر گوررسن، فاضیل آداملار، 
کماللا، لوطف ایله اورادا یاشار. 
کوفه‌نین گئنیشدیر خئیلی ساحه‌‌سی، 
قورتارماز بورانی گزسه ده مسیح. 
یاتیب هود پئیغمبر بورادا راحت، 
نوح دا بو شهرده ائتمیش ایقامت. 
سو، آتش ایجیندن بو یئر یوکسه‌لیر، 
مشریقه، مغریبه گوزللیک وئریر. 

سئوگیلیم

سئوگیلیم

شهلا گؤزلرینی گؤردویوم زامان

دئدیم: گول اوستونه بیر ژاله دوشموش.

بیلمم او گؤزلرده نه معنا واردیر،

بو شاعر عشقیندن خیالا دوشموش.

حوسنوندن بللیدیر، ائی نازلی دیلبر،

سنی قوجاغیندا بؤیوتموش باهار.

چیینینه تؤکولن خورمایی ساچلار

سانکی مرمر اوسته شلاله دوشموش.

گؤزلرین سالیبدیر منی کمنده،

یقین بو حالیمی دویموسان سن ده.

کیم سنی قیزلارلا گؤرسه چمنده

دئیر، گولوستانا بیر لاله دوشموش.

دئمیرم مجنون تک چؤللرده قالدیم،

نه ده فرهاد کیمی هئی کولونگ چالدیم.

نه سنان اولدون کی، شؤهرتیم، آدیم

دئیه‌لر، اوبایا، ماهالا دوشموش.

او گون کی، قاپیدان باخیب کئچیبسن

منی آتشلره یاخیب کئچیبسن.

بیر اینصافین اولسون، ائی نازلی دیلبر،

گل گؤر کی، عاشقین نه حالا دوشموش.

تبریز، 1945

نصر‌الدین شاهین هجوینده

نصر‌الدین شاهین هجوینده

ناصیرالدین شهی-عادیل کی، صمیمی-دیلدن،

عومری-طولانیدی حقدن اونا دایم دیله‌ییم.

گزدی روسیه‌نی، هم رومو فیرنگیستانی،

توتدو آوازه‌سی آفاقی، آچیلدی اورگیم.

خلق دئرلردی کی، ایسکندری-سانیدیر شاه،

بو سیاهتده دخی قالمادی بیر ذره‌‌ شکیم.

بو خبر چیخدی کی، ناگاه گلیر شیروانه،

او گولی-گولشه‌نی-ایران، آچیلدی چیچه‌ییم.

هر او شخصین کی، ائوی اوچموش ایدی، زلزله‌‌دن،

دئدی کیم، شاه گلیر، اویدو قیزیلدان دیرگیم.

شورا، هم فوقرا جومله‌‌سی گؤز دیکدی یولا،

فیلهقیقت کی، رهی-شاهه دیکیلدی ببه‌ییم.

من ده بیر تورکی قسیده یازیب اینشا ائله‌دیم،

دوزلو، شیرین سؤز ایدی، نه اؤزومو نظمه چکیم.

حقی، زننیم بودو کیم، سؤز تانییان کیمسه‌دی شاه،

سایه‌ی-قادیری-سوبحان اولاجاقدیر کؤمگیم.

قیسسه کوته، گئجه‌دن بیر نئچه پاس اؤتموش ایدی،

شهره شه وارید اولوب یاتدی، قوتاردی کوله‌ییم.

صوبح میندی کاروتا*، سرعت ایله اولدو روان،

ایلتیفات ائتمه‌دی بیر شخصه نه عاریف، نه حکیم،

توتدولار خلق چؤرک، کسمه‌دی چون بیر لؤغمه،

گؤروب اول صورتی بیلدیم کی، کسیلدی چؤرگیم.

نه منیم شئریمه باخدی، او نه درویشلره،

دئدی: بو خلقدن افضلدی منه بیر قپه‌ییم.

دئدیلر کیم، منه بو قیسسه‌یه یاز بیر تاریخ،

من دئدیم کیم، دئمنم، ضایع اولوبدور امه‌ییم.

لئیک سئیّد دئدی تاریخینی، بیر اکسیگی وار،

نییه گلدی، نییه گئتدی بو†

* کارئتا.

† سون میصراع ابجدله حسابلاندیقدا 1281-جی ایل آلینیر. بو رقه‌مه بیر علاوه‌‌ ائتدیکده و میلادی تاریخه

چئویردیکده 1865-جی ایل آلینیر.

آی قیز!

آی قیز!

قویدون قدم بئش یاشینا،

قیز، چادرا سالدین باشینا،

بیر نامه یاز قارداشینا،

یوللاسین بیر قورآن سنه.

گئتمه مسجیده قورآن اوخو،

آراخچین تیک، جوراب توخو،

یاخشی دئییل گونوز یوخو،

گئجه‌لر یات، قوربان سنه.

آی قیز، بیر گون بؤیور بویون،

نیشانلی یوللار بیر قویون،

باشیوا گلر مین اویون،

توی ائیلر چون آنان سنه.

ارین سنی دوز تک یالار،

قوللارین بوینووا سالار.

قاینانان ساچلارین یولار،

ار اولسا مهریبان سنه.

ارین حاجی مممدوه‌لی،

سحر گئدر، آخشام گلی،

بالدیزلارین اولار دلی،

آلسا زری تومان سنه.

او گون کی، اولارسان گبه،

ترپشسه قارنوندا ببه،

قاینانان گلر غضبه،

دارتدیرار دَ‌ییرمان سنه.

دوزونو چوخ سالار اتین،

آتار بوینونا اؤورتین،

آرتار قمین، کسالتین،

ار چون دئیر یامان سنه.

خانیم ننه، یاواش-یاواش

بیر گون دئیر بونو: داداش،

یئیر هر گون سککیز لاواش،

ارین اولار دوشمان سنه.

قیز اولسا دوغدوغون اوشاق،

نه بال وئرر، نه قایغاناق،

یارما شیله‌سی بیر چاناق

یئدیردر قاینانان سنه.

گؤرسن آغزین اولور آجی.

قاشقاباغین سالیر باجی.

سیفاریش ائت گلسین فالچی،

دئسین بئش-اون یالان سنه.

تاسی قورار دئیر: گلین،

بئش قران وئر، بیر ده یلین،

باغلاییم جیننرین الین،

یئتیرمه‌سین زیان سنه!

بالدیزلارین سحر چاغی

اوستووه سورتر قورد یاغی.

پولون یوخدور، سات قولباغی،

گتیر، ائدیم درمان سنه!

ساتارسان قولباغی-زادی،

توکز باجی ائیلر جادی.

بیلر ارون، چکر دادی،

شیرین اولماز اوغلان سنه.

گولناز

گولناز

یئنی اون دؤرد یاشا گیرمیشدی بو یاز

ساریشین، نشه‌لی، خیرچین گولناز.

او گزینمیشدی ازلدن باشاچیق،

یوخدو روحوندا سؤنوکلوک، وارلیق.

ساده قوشلار کیمی پرواسیزدی،

یئره سیغماز اوچاغان بیر قیزدی.

ایبتیدای ساواد آلمیش بو سنه،

سای وورولمازدی سیجاق نشه‌سینه...

آرادان کئچمه‌دی بیر اؤیله زامان

بو دؤنوش گولنازی سارسیتدی هامان.

سسله‌نیب ائوده اوغورسوز بیر زنگ،

ساردی اطرافی اوزاق بیر آهنگ.

ائلچیلر گلدی تبسسوم ائده‌رک،

دئدیلر: - “جئیرانی” لازیم گؤرمک؛

چونکی بیزلرده اونون اووچوسو وار.

موختسر، ائلچی گلن آروادلار

گؤردولر خوشلادیلار قیزجیغازی،

باخدیلار گولنازا مین کرره آزی.

بیلمه‌دن اؤیله نیشانلاندی اره،

توتولوب قالدی توکنمز کدره.

آرادان کئچدی نهایت ایکی ایل،

ایل دئییل، هر بیری بیر داغ تکی ایل.

گولناز آرتیق بؤیوموش پک مغرور...

اوز-گؤزوندن ساچیلیر شعر، قورور.

دئدی بیر گون گولناز: - یاخشی، آنا،

عیبی یوخ من کی، نیشانلاندیم اونا.

سؤیله‌ییرلر کی، اونون یوخ ساوادی،

بیر ییغینجاقدا چکیلمزمیش آدی.

بیر ده چوخ کؤهنه فیکیر صاحبیدیر،

اسکی، پک اسکی آداملار کیبیدیر.

مکتبه گئتمه‌یه قویماز کی، منی؛

آننه، بیلمم کی، کیم آلداتدی سنی.

بو یاماندیر کی، ائشیتمزکن آدین،

منی سن گؤر کیمه قوشدون، جالادین!

آننه‌سی:

باخ، قیزیم، باخ، اولان اولموش، کئچمیش؛

باخ، قیزیم، یاخشی دئییل منجه بو ایش.

دوغرو، یوخدور ساوادی، وار پاراسی؛

اولما گل آنننه، یاوروم، آسی.

گل، قوزوم، سؤزلریمه بیر قولاق آس،

چیخما یولدان، چوخ آییبدیر، گولناز!

سنه گؤندرمیش ایپک بیر چارشاف،

اؤیله چارشاف کی، جامالین کیمی صاف.

دور دا بیر سال باشینا، نازلی باجیم،

قالماسین بلکه بو کؤنلومده آجیم!

گئجه سسسیزدی گولومسردی قمر؛

یوخدو هئچ شئیده سییاهلیقدان اثر.

واردی گؤزلرده، کؤنوللرده گولوش،

دادلی بیر چاره‌دیر هر درده گولوش.

ییرتاراق آی گئجه‌نین اؤرتویونو،

مهو قیلمیشدی او ظلمت یوکونو.

هر طرف پارلاق، اوفوقلر لکسیز،

یوخدو گؤیلرده بولودلاردان ایز.

بو نصیحتدن اولان شن گولناز

قملی “ایلول” کیمی توتقوندو بیر آز.

آزاجیق هر طرفی ساردی سوکوت،

ایندی گولناز موتهیییر، مبهوت

دوشونورکن، جوشاراق قیزدی باقین،

اولدو سئللر کیمی دارغین، داشقین،

دئدی: - آننم، بو قئیدسیز حرکت،

بیلمه‌دن یاپدیغین، آدسیز حرکت،

نه اوچوندور، نه دئمکدیر، گؤستر!

بو نصیحت منه عایدمی مگر!

گئت زیبیللیکلره آت چارشافینی،

منه قاندیرما اوغورسوز لافینی.

من نه چارشاف، نه ده بیر ار تانیرام،

یالنیز ان تازه عمللر تانیرام.

مقصدیمدیر اوخوماق، اؤیرنمک،

عملیم دایم اوچوب یوکسلمک.

یوخ، بولاندیرما او سؤزلرله منی،

سوزمه، دور، شوبهه‌لی گؤزلرله منی!

آننه، کئچمیش او نصیحت واختی،

چونکی گلمیش یئنی صؤحبت واختی.

هونرین وارسا بو گوندن سؤیله،

منی آلداتما چوروک فیکرینله!

عصریمین من گؤزاچیق یاوروسویوم،

باشقادیر ایندی خیالیم، آرزوم.

اوکتیابر منه وئرمیش قوووت،

بیر قیزیل دویغو و بیر اولویت

کی، اونون سایه‌سی آلتیندا منه

یئنی اینسان گوجو گلمیش، آننه!

خبرین یوخ، آننه، من کومسومولوم،

توتدوغون یولدان اوزاقدیر بو یولوم.

بو یولون یولچوسویام من، آننه،

نه دئییرسن بو ایشه سن، آننه؟

باخ، یارین درسیمی ایکمال ائده‌رک،

شؤوق ایله گئتمه‌لییم کنده، بو پک،

پک مقدس عملیمدیر، منجه...

باخ، گرک کندلریمیز اورفانجه

آچاراق شهپر اوجالسین فلکه.

منی سن آنلامیییرسان بلکه...

“بسله‌میشدیر منی قوینوندا بو گون”،

“بو گونون حؤکمونو اؤیرن و دوشون”.

بیتیریب سؤزلرین آرتیق گولناز،

آننه‌سین سوزدو دریندن او بیر آز،

دئدی:

ایسته‌ییرسن یئنه آزاجیق دانیشیم.

دئدی آنینه‌سی:

بو سؤزوندن، بالا، چیخماز کی، باشیم!

لئیلا

لئیلا

دئییرلر قاراباغ بیر جنّت ایمیش،

بسلرمیش قوینوندا گؤزللرینی!

منده قودرت یوخدور قلم چالماغا،

تعریف ائیله‌مه‌یه آنجاق بیرینی.

او گرگین قاشلارین کؤلگه‌سینده‌کی،

جان آلیب، جان وئرن گؤزلره قوربان!

بوگونکو لئیلانین خوش سسینده‌کی

معنالی، معناسیز سؤزلره قوربان!

قوربان قبول ائدیب تؤکسه قانیمی،

نَیی وار شاعرین، وئرر جانینی؟!

قمزه‌سی قان اولان، گردیشی الا،

دوغرودان گؤزلدیر، گؤیچکدیر لئیلا!

چیچکلر قوینوندا بسله‌میش اندام،

چیخدی دوداغیندا باده‌نین جانی.

گؤزلسن، اینجه‌سن، قور یئنی بیر دام،

اسیر ائت، قول ائیله ماهی-تابانی.

بؤیله‌دیر اؤنونده هر یئنی شاعر،

یئنی بیر یول بولار، بیر عمل بسلر.

منیم طبیعتدن ایسته‌ییم بودور،

چوخالسین یوردومدا بؤیله گؤزللر!

کؤنول تازالاندی سیتاییشیندن،

کؤنوللر سولطانی، ائللر گؤزه‌لی!

قورخوم وار دونیانین بیرجه ایشیندن،

مومکونسه دیَیشدیر قلم-ازلی!

سؤیله کی، چیچکلر سولماسین، لئیلا!

منیم قورخدوغوم حال اولماسین، لئیلا!

دولانسین باشینا اولدوزلار، آیلار،

بو کؤهنه دونیانین لئیلاسی دا وار!

گؤزللر توپلاشیب اولسونلار باجی،

لئیلا دا اونلارین باشی‌نین تاجی!

وزیرین میللتی خلوتی ائولرده، هوجره‌لرده اوتورتماسی و آرالارینا قالماقال سالماق اوچون حیله‌‌سی

وزیرین میللتی خلوتی ائولرده، هوجره‌لرده اوتورتماسی و آرالارینا قالماقال سالماق اوچون حیله‌‌سی

او مکیرلی حیله‌‌گر، پیس خیسلت، بدخاه وزیر،

عیسی دینین دیَیشدی، ائتدی او خالقی رزیل.

باشقا بیر مکری واردی، یئنه ده او وزیرین،

ایگیرمی اؤیود وئردی، ائتدی اؤزونو شیرین.

موریدلرین گؤرن تک ،آغلادی گلدی دیله،

دئدی: قیرخ بئش گون تنها،قالاجام تانریم ایله.

چاماات دلی اولدو، سونی شؤوقوندن اونون،

آیریلیق فراقیندان، دردلی ذؤوقوندن اونون.

یالواریب- یاخاردیلار، هامیسی اوز ووردولار،

سن ال چک بو عذابدان، دئیه‌رک یالواردیلار.

اونلار بئله دئدیلر: سنسیز اولماز بیزده نور،

احوالی نئجه اولار، اگر اساسیزسا کور.

کرم ائیله بیزه سن، تانری اینجییر بیزدن.

بوندان سونرا آییرما، قلبینی قلبیمیزدن.

بیز سانکی اوشاقلاریق، سن بیزیم دایمیزسن،

باشیمیزین اوستوندن، عکسیلتمه شایه‌نی سن.

دئدی:- جانیم سیزینله، منیم حبیبلریم سیز،

لاکین بوردان چیخماغیم، مومکون دئییل بیلینیز.

او، امیرلر آغلاییب، شفاعته قلدیلر.

موریدلرسه یالواریب، اطاعته گلدیلر.

دئدیلر: بدبختلیکلر، توتوب ائی کریمبیزی،

قلبیمیمیز دینسیزلشر ،بوردا گؤرمه‌سک سیزی .

سن بهانه ائدیرسن، بیز سه دردلی، قملی‌ییک،

اورگیمیز یانیغلی، همیشه ماتملی‌ییک.

سنین شیرین سؤزونه، بیز چوخ عادت ائتمیشیک،

بیز حیکمت سودونوزدن، دویاناجان ایچمیشیک.

الله! الله! آییرما جفا دردین وورما سن،

بیزه لوطف ائت بو گونده، قصدیمیزه دورما سن.

بو قلبسیزلر، یئنه ده، سندن کؤمک ایسته‌ییر،

سن اولماسان اولارلار، یولونو آذان کافیر.

قوما دوشن بالیق تک، حسرتله چیرپینیرلار،

سن آرخدان بندی گؤتور، گؤتورسن یاخشی اولار.

سنین کیمی دونیادا، یوخدور دادا چاتان کس،

الله! الله! یئنه ده، سن اول بیزه دادرس

نیگاران سواللار

نیگاران سواللار

سون زامانلار

سنی تئز-تئز

یوخودا گؤرورم، تبریزیم!

یوخوما قملی گلیرسن

هر گئجه.

سویون، چؤرگین وارمی؟

نغمن نئجه؟

یئنه "قاراگیله"دیر،

یوخسا داها قملیدیر؟

گؤی مسجید نئجه‌دیر؟

ارک قالاسی نئجه؟

یانیق داغ قوپقورودور،

یا نملیدیر؟

تئز-تئز یوخوما گیریرسن،

تبریزیم!

یوخسا اینجیمیسن،

اوزون حسرت یوروب سنی؟

یوخسا دؤزوب-دؤزوب

ایندی یامان قریبسه‌میسن.

اینانمیرام،

هله اومیدین وار بؤیویه‌سی،

آرزون وار بوی آتاسی.

هاردان دوشدو یادیما

آنامین گؤینکلی بایاتیسی!

"من بوتؤو بیر یووایدیم،

یئل ووردو پارالاندیم.

من سندن آیریلمازدیم،

ظولومنن آرالاندیم".

نازلامالار

لایلا دئییم دۆز، باری،

گل دردیمی اۆز، باری.

بالاما قۇربان اوْلسون

یۆز دۇل آرواد، یۆز قاری.

******

من اززییم، شوْنقاری،

دۆلگر یوْنار یوْنقاری.

بالاما قۇربان اوْلسون،

دوْققوز قوْجا، اوْن قاری.

******

الینده وار هاناسی،

قۇلاغیندا تاناسی.

بیر توْیونو گؤریدیم،

اوْلایدیم بَی آناسی.

******

یۇرد یوْخ تالادان ساوای،

گۆل یوْخ لالادان ساوای.

آنایا نه عزیزدیر

کؤرپه بالادان ساوای؟

******

آ لای-لای، یئنه لای-لای،

جان دئییم سنه لای-لای.

سنه گلن درد، بلا

قوْی گلسین منه، لای-لای.

******

لای-لای، آ بالام لای-لای،

آلینماز قالام، لای-لای.

سنه کج باخانلاری

یاندیرسین نالام، لای-لای.

آنان تعلیم ائدن دیلده

آنان تعلیم ائدن دیلده

منه لوطف ائیله، ائی ساقی، گتیر او جامی-سرشاری

کی، تا رف ائیله‌ییم نشتوو قارین بو رنجی خومماری.

نه پوستم وار، نه بادامیم، نه توخمی-شور، نه نئیتاقیم،

مزه اولسون منی-بی چیزه یارین لعلی شهواری.

دئ گلسین مجلیسه موتروب، الینده سازو میزرابی،

چالیب تارو دفی، شاد ائیله‌سین من عاشقی-زاری!

نه کیسمده زریم واردیر، نه آمباریمدا بیر هببه،

الیم بوشدور، اوزوم قاره، دویونجا مئی ایچیم باری.

نه مللاکم، نه توججارم، نه خانی-مردومازارم،

متاعم شئردیر آنجاق، اونون دا یوخ خیریداری.

دیلیم تورکی، سؤزوم ساده، اؤزوم سهبایه دیلداده،

منیم تک شاعرین، البت، اولار کاساد بازاری.

دونن شئر ایله بیر نامه آپاردیم شاهی-ایرانه،

دئدی: "تورکی نه میدانم، مرا تو بئچچه پنداری؟"[1]

اؤزو تورک اوغلو تورک، امما دئییر تورکی جهالتدیر،

خودایا، موزمهیل قیل تختیدن بو آلی-قاجاری!

اومیدین کسمه، مؤجوز، یاز آنان تعلیم ائدن دیلده!

گزر بیر ارمغان تک دفترین چینی و تاتاری.

[1] - تورکجه (آذربایجانجا) بیلمیرم، منی سن اوشاق ساییرسان؟

کور اوغلو

کیتابین آدی :کور اوغلو

متنی حاضرلاییب ترتیب ائدنلر: ایسرافیل عباسلی،بهلول عبدالله

کؤچورن :اوختای نژادمحمد

صحیفه سایی : 537

اؤلچو : 2.7 مگابایت

الیفبا : عرب الیفباسی

ائندیر-دانلود

وبلاقا گؤره

بو دیل دنیزدی سیزین تک صدفده اینجیسی وار
قیزیلدی سیزده اولان اوزگه‌نین اگر میسی وار
دئسزکی اودلو دیاردی بیزه وطن یاراشار
بیزیم اوجاقلارین آنجاق کور ائیله‌ین هیسی وار
"عقیل"
وبلاق مودیری : نژادمحمد

سون یازیلار

آختارماق

یازارلار

Page Rank بالاجا خوخان آذربایجان تورکجه سینده ایسلام دینی و قرآن کریم